Dutegereje ikibi kihe Kagame atari yakora ngo tumuhagurukire? Alexis Habiyaremye

Niba tutishyize hamwe ubungubu ngo Kagame tumuvugirize akamo akiri mu kimwaro, ni ryari tuzashobora gufatanya kubaka igihugu ?

Nyuma y’aho Kagame agiriye Oxford aje kwiyerekana ubumanzi akahavana ikimwaro kitagira ingano,  abanyarwanda benshi batangiye kwibaza ukuntu umuntu nk’uriya uhora arangwa no kwiyemera akagira n’uburakari bumuhora mu mutwe yakomeza kujujubya abanyarwanda  kandi yarasuzuguritse kariya kageni. Ikinyoma n’amacenga yakoresheje igihe kirekire ngo akomeze yicishe abana b’abatutsi n’ab’abahutu cyamaze guta ubugi, kandi n’amahanga amaze kukivumbura. Ariko igitangaje ni uko bitamubuza gukomeza kudukandamiza igihe kirekire kuko yagize amayeri adasanzwe yo kwagura umwiryane hagati y’abamwamagana. Kutagira umugambi umwe mu banyapolitike ndetse n’abaturage barambiwe ibinyoma n’akarengane k’ingoma ya Kagame  rero ni byo bigiye gutuma dukomeza kujujubywa na mwene Rutagambwa.

Umuntu akaba yakwibaza ikibi Kagame atari yakorera abanyarwanda ngo twifatanye. Iyo turebye mu mateka tugasesengura iby’ingoma z’ahandi zahiritswe n’uburakari bw’abaturage, nta yakoze ibibi birenze ibyo Kagame na FPR ye bamaze gukora mu Rwanda. Dufashe nk’umwishongore Tarquinius watumye abaromani banga urunuka ingoma ya cyami bakayirandura burundu, nta cyo yakoze Kagame atari yakuba inshuro nyinshi. Yatangiye ingoma ye mu bwicanyi na nyuma agahora arimbura abamubangamiye bose ku ngoma, Kagame na we ni ko abigenza. Umunsi umuhungu we yafashe umugore wa mwene se ku ngufu, abantu noneho bumvise ubugome bwe bubarenze, barahirira kumuhirika no kutazongera kwemera ingoma ya cyami na rimwe mu gihugu. Ubu se none abambari ba Kagame bamaze gufata ku ngufu no gusogota abagore bangahe mu Rwanda no muri Kongo? Dutegereje se ko twese aturimbura ngo tube ari bwo twishyira hamwe?

Nk’ubu rwose, igitangaza kiramutse kibaye maze abamaze gusharirirwa n’ubugome n’ubwicanyi bwe twese tukishyira hamwe , tugahera ubu tukamutera igitutu, ndakeka ko umwaka utashira uburakari n’umujinya umuba mu mutwe bitari byamutamaza ngo bibe ari byo bimwihirikira. Ariko reka da! Haba abanyapolitike, haba n’abanyarwanda basanzwe, wagira ngo twese yaraturoze, aho kwishyira hamwe ngo turebe igikwiriye u Rwanda rw’ejo rutarangwamo amatiku n’amacakubiri, bamwe muri twe baraharanira kugarura ibibi byabayeho ku ngoma zashize, kuko ari zo bumva zibanogeye ntibatekereze ikinogeye abanyarwanda twese. Byaba ari ishyano ry’agahomamunwa dutegereje ko politike yo kwubaka u Rwanda rw’ejo izava mu bitangaza. Niba tudahagurutse ngo ubwo bumwe ari twe tubwubaka, butubere intandaro  yo kubohoza ababyeyi n’abavandimwe bacu bari ko ngoyi y’agatsiko, ibyo bitangaza bizategerezwa imyaka n’imyaniko. Ngo Imana ifasha abifashije.

Twishyire mu kigwi cy’ abahotowe  n’abahejwe

Mu bituma ukwo kwishyira hamwe kutagerwaho vuba, harimo ukutabona kimwe amateka y’igihugu cyacu, cyane cyane ibyabayeho ku ngoma ya Kalinga. Abo iyo ngoma itabangamiye, akenshi usanga bibagora kwishyira mu mwanya w’abo yakandamije n’abo yaheje. Abakamiwe na Kalinga, ari na bo bagaruye ubutegetsi bwayo mu Rwanda bakabwita irindi zina, bajya kwerekana akababaro batewe n’ingoma zayisimbuye, ukaba wagira ngo ubwikanyize bwayo, agashinyaguro no kunena andi moko si byo byabaye intandaro y’amakimbirane hagati y’abahutu n’abatutsi. Ibyo rero bituma akenshi abahutu bumva akababaro kabo bihariye batewe n’ingoma yambikwaga ibishahu by’abahinza babo, ariko ako kababaro kakumvwa n’abatusi bake. Noneho abatutsi nabo bagaragaza akababaro batewe n’ingoma ya republika yabaheje ku butegetsi, bikabera abahutu urujijo kumva ukuntu umuntu yabona ibibi bya republika atabona ibya Kalinga. Bityo aho kumvikana ku byatugejeje mu kaga turimo ahubwo ugasanga dusa n’aho twabaga mu bihugu bibiri bitandukanye ukurikije uburyo buri wese yandika amateka yabyo akikiye ibitamushimishije.

Ukwo kutumva akababaro k’abandi (lack of empathy) rero ni kwo gutuma hahora ukwishishanya muri politiki kubera ko buri ruhande rufata amateka y’igihugu uko rwishakiye rukagira inyungu rugamije rwihariye, n’imigambi yo kuzigeraho ikaba itandukanye. Kabone n’ubwo ikigamijwe baba bagihuje, nko kwigobotora iyi ngoma irandura imyaka igasogota abaturanyi, kwizerana usanga buri gihe kugoranye kuko amateka y’igihugu cyacu yaranzwe no kurimanganya mu kwikubira ubuteketsi no kutishyira mu mwanya w’abahejwe ngo wumve akababaro kabo.  Ayo mateka arimo ukurimanganya mu kwikanyiza ubutegetsi rero ni yo atuma nta wapfa kwemera ko ibyo undi amusezeranyije muri politike azabikora. Ngo indahiro ntiyica, wagira ngo abenshi ni byo bahinduye ikirangantego.

 Ibyo akaba ari byo bitera guhora twishishanya, tukaba abavandimwe mu magambo gusa aho gushyira hamwe mu bikorwa ngo twibohoze. Ibyo bigaragara iyo umuntu asesenguye ibitekerezo by’abiyemeje guhangana na Kagame muri politiki. N’ubwo hafi ya bose muri bo bavuga ku mugaragaro ko icyo baharanira ari demokrasi, iyo uganiriye na bo ukabumva ikibari ku mutima, usanga iyo demokrasi twese tutayumva kimwe, buri wese ayitiranya n’inyungu ze. Hari abiyumvamo ko ubutegetsi bukwiriye u Rwanda ari ukugarura republika isa n’ingoma y’ubumwe n’amahoro yo ku bwa Habyarimana. Abandi bakifuza ubwiganze bwa FPR, gusa Kagame akabahigamira bakaba ari bo bayitegeka bagakomeza imigambi yayo. Hari ndetse n’abiyemeje ku mugaragaro ko bifuza kugarura ingoma ya cyami na Kigeri wayo wa 5, bagasa n’abirengagije irondakoko n’ubugome iyo ngoma yari ihagarariye.

Tugume muri “prisoner’s dilemma”?

Kubera ukwo kwishishanya no kudasangira umugambi rero, abanyapolitike bo mu mitwe iharanira gukuraho ubutegetsi bw’igitugu burangwa mu Rwanda, usanga basa n’abaguye mu gihirahiro kimeze nk’icyo bita « prisoner’s dilemma » mu rurimi rw’icyongeleza (iyo nyito yahimbwe na Poundstone mu w’ 1992). Icyo gihirahiro cyitwa gityo ni cyo gisobanura neza impamvu abantu bahitamo guharanira inyungu zabo, aho kugira ngo bafatanye bakore icyagirira bose akamaro. Mu gihirahiro kimeze gityo, iyo buri wese ashatse kwireba wenyine, ahitamo gutaba abandi mu nama, ariko aho kugira ngo icyo yifuzaga kigerweho, bose bakabihomberamo (mwirebere urugero ku gishushanyo: ku bantu bafashwe ariko police nta bimenyetso bihamye ifite byo kubashinja, iyo buri wese ashatse kugereka icyaha kuri mugenzi we ngo we afungurwe, mugenzi we nawe akabigenza atyo, bose bafungwa imyaka itanu kandi bari gufungwa umwaka umwe gusa iyo bombi bicecekera ntihagire ushaka kwikunda ngo agambanire undi).

Muri iki gihe rero ubutegetsi bwa Kagame bwari bugeze mu marembera, abanyapolitike bari bakwiye kwibaza kuri ibyo bintu byo gukunda ingoma za kera no kutizerana, bakareba ikibafitiye akamaro kikakagirira n’imbaga nyarwanda akaba ari cyo bashyira imbere hakiri vuba. Birumvikana ko u Rwanda rugendera ku mahame ya demokrasi no guhesha ishema buri munyarwanda rutashobora kwubakwa igihe n’abavuga ko baharanira ayo mahame batumvikanye uburyo ubutegetsi nk’ubwo buzashyirwaho ahubwo bagahoza imbere imibare yo kumenya imyanya bazabugiramo.

Ndakeka kandi ko binumvikana ko ubutegetsi bunogeye amoko yose n’uturere twose tw’u Rwanda bukanarandura umwiryane hagati yayo butagerwaho ayo moko, utwo turere cyangwa abayahagarariye badashyize ahagaragara impungenge bafite n’ibyo bifuza ko byashyirwa mu mategeko kugira ngo bose bazabubemo bumva babwishimiye. Ibyo rero bikaba bisaba ko abaharanira kuvanaho ingoma mbi bumva ko igihe kigeze, bagaterana bidatinze, buri munyapolitike akagaragaza abo ahagarariye n’ibyifuzo byabo, maze twese tukajya inama y’uburyo ubutegetsi buzajyaho buzashobora guhumuriza abana b’u Rwanda bose kandi bukanababera iremezo ryo kwiteza imbere nta n’umwe bubangamiye. Ngaho rero banyapolitike mwe, nimureke umwiryane no kurota kugarura ingoma za kera, muhurize ku mugambi wo kubaka u Rwanda rw’ejo, rubereye abana bacu. Nimuze duharanire ingoma nshya, abicanyi badafitemo umwanya ahubwo umunyarwanda wese azabamo ari indahangarwa. Nibitaba ibyo, kariya kagabo katewe amase kazakomeza katugaragure tubeshya rubanda ngo turakora politike kandi ntaho dutaniye na bariya bagizi ba nabi bivamo nk’inopfu bakitana bamwana bose bakabihomberamo.

Inizio modulo

Pseudo:

HTMLCONTROL Forms.HTML:Text.1

Envoyer

ton commentaire:

HTMLCONTROL Forms.HTML:TextArea.1

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

%d blogueurs aiment cette page :